جایگاه زمودگری در معماری سنتی ایران(2)
اتصالات فلزی روی در و پنجره های چوبی
ادامه تاریخچه
تزئین درهای چوبی ازمرحلۀ استفاده از روکش های فلزی فراتر رفت واجرای نقوش به صورت الصاقات حجمی به شکل گلمیخ بر سطح درها رواج یافت.گلمیخها که به شکل گل های چند پَر یا "روزت" ساخته شده بود درردیف های منظم بر ورودی دروازه ها برای زیبایی واستحکام به کاربرده می شد.
گل های چندپر یا "روزت" که نمادی ازخورشید تلقی می شود،نقشمایه ای است که ازنظرشکل ومعنا،برای ساخت برخی ازیراق آلاتی که برای تزئین پوشاک انسان و دروازه ها استفاده می شده است.ازآنجا که خورشید همواره نماد نیروی زندگی بخش بوده ،ازدوران باستان،حتی درحجاریهای "تخت جمشید" از گل روزت بسیار استفاده شده است.
اتصالات فلزی روی در و پنجره های چوبی
به طور کلی به آنچه"در" گفته می شود که از قطعات یا صفحات آهنی یا غیره به شکل مربع یا مستطیل به حدودقامت انسان ساخته شود که داخل چهارچوب با لولا یا پاشنه بگردد وبرمدخل یا مخرج خانه،راهرو وجزآن نصب شود تا ازدرآمدن یا خارج شدن کسی یا چیزی مانع شود.معمولاً در را با دولنگه(لت-پاره یا مصراع)می سازند،ولی درهای یک لنگه وسه وچهار لنگه هم وجود دارد که دولنگۀ آن معمولاً ثابت است.نصب اجزاء چوبی لنگۀ در با هم و نصب آن ها روی چهارچوب و...به وسیلۀ الصاقات فلزی صورت می گیرد.درهای کهن درایران ازچند تکه تخته کنارهم چیده شده،درست می شد که با یک تیریا دوتیرچوبی و گلمیخ مهار می شده اند.درِ اتاقها وخانه ها دولته و باغها و وبوستانها یک لته بوده اند.
کاربرد دیگر الصاقات فلزی درپنجره هاست.پنجره، بازشویی در دیوار یا آسمانه،برای گرفتن روشنایی ،هوا،...ازبیرون.
پنجره ها درگذشته به صورت اُرسی،پالکانه(پنجره یا درمشبک کوچکی بردیوار که ازآن پنهانی بیرون رامی نگرند)،روزن(پنجره ای در بالای در)و شباک(پنجره ونورگیر مشبک روی سقف)ساخته می شد.سه پنجرۀ نوع آخرمعمولاً الصاقات فلزی ندارند.
اُرسی،گونه پنجره چوبی وشبکه دارکشویی که با بالا وپایین رفتن باز وبسته می شود.بلندای آن ازکف تا آسمانه است.ارسی ها بیشتردارای نگاره های زیبایی همراه با شیشه های رنگی هستند وبدین گونه برزیبایی اتاق می افزایند.